Кылаабынайа, ис санаабыт ыраас, кыайыылаахтык үлэлээн аастахпыт...

Мин 1971 сыллаахха Дьокусукайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын техникумун бүтэрэн, ветеринарнай фельдшер идэтин ылан, Байкалов аатынан совхозка Бүтэйдээх отделениетыгар үлэбин саҕалаабытым. Ити кэмтэн ыла пенсияҕа тахсыахпар дылы үлэлээбитим.

Аҕыс сыл Бүтэйдээххэ үлэлээн бараммын, дьиэ кэргэним туругунан Дьокусукайга көһөн киирэммин үөрэммит техникуммар ветеринарнай клиникаҕа лабораннаабытым. 1982-1985 сылларга эмиэ Байкалов аатынан совхозка үүт тутааччынан үлэлээбитим.

1986 сыллаахха «Центральные электрические сети» диэн Якутскэнерго тэрилтэтигэр сүөһүнү иитэр комплекска ветеринарнай бырааһынан үлэлээбитим. Үлэлиир сирим Дьокуускайтан тэйиччи турара, онно киэҥ сылгы турар баҕата, сүөһүнү, кууруссаны иитэр фермалаахтара. Бу тэрилтэҕэ үлэбинэн салалтам Махтал суругунан наҕараадаламмытым.

Онтон Дьокуускайдааҕы ветеринарнай клиникаҕа лабораннаабытым. Манна үлэлиир кэммэр эмиэ хайҕалга эрэ сылдьыбытым. Үлэм куратор-лаборант диэн буолан, терапия, анатомия, патанатомия уруоктарын пособиенан хааччыйыы (муляж, опыттар),ону таһынан көтөрү иитэр фабрикаҕа, Племхозка баар фермаларга студеннары практикалатыы буолара. Эт комбинатыгар, халбаһы сыаҕыгар студеннар практикаланалларын кэпсэтэн тэрийэр соруктаах этим.

Дьркуускайга ЯСХТ базатыгар ветеринарнай клиника баар буолан, үөрэххэ уонна производствоҕа көмөлөөх этэ. Мин манна үөрэммит уонна кэлин үлэлээбит буоламмын, техникумҥа махталым улахан.

1968-1969 сылларга ветеринарнай клиника директорынан ветеринарнай наука кандидата, техникумҥа бастакынан наука кандидата буолбут Николай Иванович Огнев этэ. Кэргэнэ Галина Федоровна – анатомия, патанатомия преподавателэ, терапияҕа Т.Д. Каратаева, П.И. Мыреев – кэлин 1979 сыллаахха үлэлиирбэр үөрэтэллэрэ. Кэлин Д.Н. Николаева фармаколтгияҕа, М.М. Шадринова терапияҕа үөрэппитэ. Преподавателлэр бары даҕаны бэйэлэрин үөрэтэр предметтэригэр бэриниилээх дьон этилэрэ. Мин бу чулуу дьону кытта үлэлээбиппинэн, үөрэммиппинэн киэн туттабын. Кинилэр биһигини үчүгэйдик үөрэтэн, такайан ветеринар идэтин үчүгэйдик баһылыырбытыгар олук охсубуттара. Кэлин З.Е. Платонова үстэ миигин үөрэххин үрдэтин диэн этэ сылдьыбыта, билигин санаатахха, барыахха баар эбит, ону аҕам, 2 группалаах сэрии ветерана, сотору-сотору ыалдьар буолан, үөрэммэккэ хаалбытым.

1988 сыллаахха иккис оҕобун көрөр буоламмын, кэлин 2 группалаах инбэлиит буолан, пенсияҕа тахсан олоробун.

Үлэлээбит кэмнэрбин билигин наһаа үчүгэйдик саныыбын, ахтабын. Ол кэмҥэ наһаа даҕаны ыарахан үлэҕэ сылдьыбыт эбиппит! Ким да туора турбат, барытыгар бииргэ кэлэ-бара сүүрэ охсоҕун, ханнык да транспорт суох, суумкаҕын сүкпүтүнэн сатыы бара тураҕын.

Биирдэ бастаан саҥа үлэҕэ киирэн бараммын икки аҥар көстөөх сиргэ бараҕын диэн буолла. Биэкэнэ диэн учаастакка ынах матката тахсыбыт диэн буолла. Биригэдьиир ат була оҕуста. Акка бу диэн хаһан даҕаны олорботоҕум, ол гынан баран, син, дэриэбинэ оҕото буоламмын, миинээт аппын салайдаҕым дии. Биэкэнэҕэ тиийэммин ынах маткатын киллэрэн, бытыылкаҕа муус уган, сиһиттэн быалаан, арыый үрдүк муостаҕа (таҥнары) туруоран система оҥорон баран. Уоскуйан чэйдээн бараммын аппынан төттөрү Бүтэйдээхтээтим. Түүн 12 чаас саҕана бөһүөлэги буллум. Аны ол түүн ардах бөҕөтө, атым бүдүрүйэ-бүдүрүйэ, син, дьиэбэр тиийэн кэлбитим. Дьэ, ити курдук бастакы күннээх үлэм саҕаламмыта.

Ити кэмҥэ бииргэ үлэлээбит коллегаларым – Дария Павлова, Мотрена Тимофеевна Семенова, Тамара Слепцова, Ульяна Николаевна Романова, Михаил Михайлович Марков, Иван Новгородов, Ульяна Яковлевна Назарова уонна да атыттар.

Ардыгар врачтарым больничнайга эбэтэр атын биричиинэнэн кыаллыбат буоллахтарына, кинилэри солбуйан, отчуоту оҥорон эппиэтинэстээхтик үлэлиирим. Күһүн, саас ыытыллар сэллик (туберкулез), паратуберкулез вакцинацията, Өлөөн улууһугар 1969 сыллаахха сотуун (сибирскай язва) туруоҕуттан, ити ыарыылары утары вакцинациялааһын, ииримтийииттэн (бешенство) утары эмиэ вакциналыырбыт, бруцеллезка хаан ылыыта, штамм 19 вакциналааһын, атахсыт (некробактериоз) утары дезинфекциялааһын, внутримышечнай антибиотигы укуоллуурбут, сульфаниламиды иһэрдэрбит, ириҥэрбит сиринэн доруобай этигэр дылы толору быһан барммыт дезинфекциялаан бараммыт, риванол порошогу кутар этибит. Акка, ордук убаһаларга, тыйдарга уос бааһа (мыт) элбэх буолара. Ону ыалдьыбыт сиринэн хайытан ириҥэтин ыраастаан биэрэр этибит. Ону таһынан муннугар хас күн аайы КМиО4 (1:1000), фурацилин (1:5000), риванол (1:1000) натрий гидрокарбонат (2 %) суурадаһыннарынан сууйарбыт. Эрдэттэн бу ыарыыны бопсон Мытный антивирус п/к 50-100 мл хасда сиринэн абцесс тула укуол биэрэрбит. Ити барыта кыһыҥҥы кэмҥэ буолара. Тымныыны аахсыбакка ити үлэни барытын эт илиибитинэн оҥорор буоламмыт, билигин илиим сүһүөхтэрэ ыалдьаллар...

Сальмонеллезтан сылтаан кулуну кээһиини (сальмонеллезный аборт) утары вакцинация, лейкоз ыарыытыгар клиническай, аллергическай, копрологическай чинчийии түмүгүнэн хаан ылыытын серологическай бэрэбиэркэлээһин буолара.

Сүөһүгэ куйукта (оводовая инвазия) туран, ынахтар тириилэрин туһаныыга улахан охсууну оҥороро. Ол иһин күһүн, саас систэрин 3-4 % хлорофоһунан күүскэ соторбут. Ити үлэни сылын аайы оҥорор буоламмыт, бу ыарыыны эмиэ бопсубуппут.

Бу сүрүн ыарыыларга бары көхтөөхтүк үлэлээн, суох буолалларын ситиспит үөрүүбүтүн чахчы ветеринар эрэ өйдүөҕэ дии саныыбын!

Бүтэйдээххэ ол кэмҥэ килиэккэлээх кыылы иитэр ферма баара. Саһыллар элбэх төрүөҕү бирэллэрин биһигиттэн күүскэ ирдииллэрэ. Инфекционнай ыарыылары (пастереллез, сальмонеллез) утары вакцинациялааһын, инвазионнай (дефиллоботриоз), сыстыгана суох ыарыылар (самопогрызание) уонна да атын ыарыылары утары күүскэ үлэлиирбит. Саһыл атаҕын кэрбэнэр этэ. Ону ардыгар атаҕын сүһүөҕүнэн быһан, үчүгэйдик дезинфекциялаан баран, кэлин саһыл кыһыны туораабытын кэннэ забойга ыытыллара. Аһылыктарын эмиэ көрөр этим. Онно ыарыыттан өлбөтөх сүөһү этин, сылгы, сүөһү ис буотараҕын астыырга көрөн баран көҥүллүүрүм. Забой кэнниттэн тириитин харыстаан сүлэн баран охотоведы кытта государствоҕа туттарыыны кэтээн көрөрүм.

Саҥа төрөөбүт ньирэйдэргэ аҕылаан ыарыыны утары селенит натрия диэн эминэн иммунизация оҥорорбут.

Сүөһүнү, сылгыны, сибиинньэни аттааһын, ыарыыны сэрэтии сыалынан АБК и ПАБК, куртах искусственнай суогун, 12-перстнай оһоҕос экстрагын иһэрдэрбит. Сибиинньэлэргэ рожа, пастереллез, чума утары вакцинация оҥорорбут. Итини таһынан райсовет дьаһалынан көҥүл сылдьар ыттары тутан ылан укуоллуурбут.

Үлэлиирбитигэр кутуу саппыкыны уонна халааты биэрэллэрэ, онтон атынын бэйэҥ булунаҕын. Сайыннары-кыһыннары кутуу саппыкынан сылдьыбыппыт доруобуйаҕа олус охсор эбит.

Билигин санаатахха, ыарахан да үлэни үлэлээн ааспыт эбиппит биһиги ол сылларга. Эдэрбит бэрт буолан, тугу да аахсыбакка туран үлэлээбиппит түмүгэ – биир да махтала суох совхоз эстибитигэр үлэттэн тохтообуппут, саатар, паайа да суох хаалбытым.  

Хамнаспыт ол саҕана 70 солкуобай. Биһиги үлэлиир кэммитигэр сүөһү, сылгы да ахсаан өттүнэн элбэҕэ, уопсайы таһынан, кэтэххэ сибиинньэ элбэҕэ.

Бириэмэбитин аахсыбаккабыт түүнү-күнү быһа үлэлиирбит, хотоҥҥо хонон да турарбыт кэпсээн буолбат этэ. Биирдэ Байкалов аатынан совхозка М.М. Ефимов ветеринарнай врачтыырын саҕана, ынах игирэлэнэрэ биллэн, кесарево сечение эпэрээссийэтин оҥорбупутун өйдүүбүн.ньирэйдэр иккиэн туруктара үчүгэй, ынах күһүн забойга барбыта.

Ити курдук, биһиги – ол ааспыт кэм ветеринардара, доруобуйаны жа харыстаабаккабыт совхоз, республика туһугар туох-баарынан үлэлээбиппит.  Урут үлэлээн ааспыт кэмнэрим төһө даҕаны ыараханнарын иһин, бүгүн мин ол саҕана дьон ортотугар, бары биргэ үлэлээбипптинэн астынабын, үлэм өлүүтэ ситиһии, кыайыы-хотуу буолан тахсыбыта диэн астынабын! Суох буоллуннар ол наҕараадалар, тимир мэтээллэр – кылаабынайа биһиги бэйэбит ис санаабыт ыраас, кыайыылаахтык үлэлээн аастахпыт...

Бары биир идэлээхтэрбэр дьоллоох олоҕу, үлэҕитигэр ситиһиилэри баҕарабын!

 

Парасковья Михайловна Попова (Шишигина),

Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Байкалов аатынан совхоһун ветеринарнай фельдшерэ          

 
По теме
Идэм оҕолорбун атахтарыгар туруорарбар бигэ акылаат буолбута - Департамент ветеринарии РС(Я) 1969 сыл кулун тутар ыйга Дьокуускайдааҕы тыа хаhаайыстыбатын техникумун бүтэрэн ветеринарнай фельдшер идэтин ылбытым уонна дойдубар Төҥүлүгэ, оччотооҕуга Максим Горькай аатынан совхозка үлэҕэ анаммытым.
20.12.2017
 
Реализацию проекта по доступному допобразованию детей обсудил Президиум Совета законодателей России - Государственное Собрание РС(Я) Первый заместитель председателя Совета Федерации Николай Федоров и заместитель председателя Государственной Думы Ирина Яровая провели заседание Президиума Совета законодателей.
14.12.2018
 
В Якутске накрыли зал игровых автоматов - ИА SakhaLife.Ru В ходе операции «Быт», сотрудниками отдела экономической безопасности и противодействия коррупции МУ МВД России  «Якутское» выявлен факт незаконной организации и проведения азартных игр.
14.12.2018
Скажем коррупции нет! - Администрация г.Якутск Что такое коррупция, её формы и виды Коррупция представляет собой весьма сложное социально-юридическое явление.
14.12.2018 Администрация г.Якутск
Реализацию проекта по доступному допобразованию детей обсудил Президиум Совета законодателей России - Государственное Собрание РС(Я) Первый заместитель председателя Совета Федерации Николай Федоров и заместитель председателя Государственной Думы Ирина Яровая провели заседание Президиума Совета законодателей.
14.12.2018 Государственное Собрание РС(Я)
Пожары на Покровском тракте - ИА SakhaLife.Ru Информация о техногенных пожарах, произошедших на территории Республики Саха (Якутия): 12 декабря 2018 г. днем на пульт «01» поступило сообщение о том, что горит частный гараж на Покровском тракте в Якутске.
14.12.2018 ИА SakhaLife.Ru
В Якутии стартовал Год театра - ИА SakhaLife.Ru 13 декабря по всей стране стартовал Год театра, объявленный в 2019 году указом Президента Российской Федерации Владимира Путина.
14.12.2018 ИА SakhaLife.Ru
В рамках фестиваля «Зима начинается с Якутии» 26 ноября в ледовом городке «Северное сияние» в 202 микрорайоне состоялось торжественное открытие международного конкурса ледовых и снежных скульптур «Бриллианты Якутии».
29.11.2018 Эхо столицы
В Хангаласском улусе прошел республиканский турнир на призы Петра Каженкина - ИА SakhaLife.Ru В селе Ой Хангаласского улуса 12-13 декабря организован республиканский турнир по вольной борьбе на призы воспитанников отличника образования Якутии   Петра Михайловича Каженкина .
14.12.2018 ИА SakhaLife.Ru
В Якутске проверили автобусные маршруты на соблюдение договорных обязательств - Администрация г.Якутск На основании постановления Окружной администрации города Якутска от 26 декабря 2017 года №337П «Об утверждении Плана проведения проверок юридических лиц и индивидуальных предпринимателей по соблюдению договорных условий
14.12.2018 Администрация г.Якутск
Алексей Стручков представил Стратегию СЭР Якутии до 2032 года - ИА SakhaLife.Ru 14 декабря первый заместитель председателя Правительства республики Алексей Стручков на заседании постоянного комитета Государственного Собрания (Ил Тумэн) по здравоохранению, социальной защите,
14.12.2018 ИА SakhaLife.Ru
«Пять шагов к Новому году»: первый «шаг» состоялся в республиканском доме-интернате для престарелых и инвалидов - Администрация г.Якутск «шаг» состоялся  в республиканском доме-интернате для престарелых и инвалидов В рамках благотворительной акции «Пять шагов к новому году» 11 декабря заместитель главы Якутска Василий Гоголев и руководители ряда структ
14.12.2018 Администрация г.Якутск
В Якутске подвели итоги деятельности Якутской территориальной подсистемы Единой государственной системы предупреждения и ликвидации чрезвычайных ситуаций за 2018 год - МЧС Республики Саха (Якутия) Сегодня 14 декабря 2018 года в городе Якутске в Республиканском Саха Академическом театре им.
14.12.2018 МЧС Республики Саха (Якутия)
Для обеспечения потребителей Республики Саха (Якутия) качественной и бесперебойной электроэнергией специалисты Центральных и Западных электрических сетей ежедневно ведут работы по подключению новых абонентов к электричес
14.12.2018 ИА SakhaLife.Ru
В период с 06 по 12 декабря т.г. главными государственными ветеринарными инспекторами улусов (районов), города проведены: 1. 5 плановых и 1 внеплановая  проверки (Ленский, Сунтарский, Усть-Алданский,
14.12.2018 Департамент ветеринарии РС(Я)